Jak wyglądały badania okresowe w czasie pandemii?
Jak przebiegały badania okresowe w czasie pandemii COVID-19?
W czasie pandemii COVID-19 w Polsce badania okresowe pracowników zostały czasowo zawieszone, co stanowiło jedno z kluczowych rozwiązań mających na celu ograniczenie zagrożeń epidemiologicznych oraz dostosowanie się do trudnych warunków organizacyjnych w placówkach medycyny pracy. Zawieszenie obowiązku kierowania na badania okresowe oraz innych badań profilaktycznych było odpowiedzią na konieczność ograniczenia kontaktów oraz organizacyjnych utrudnień w działaniu jednostek medycznych[1][2][3][4].
Pomimo zawieszenia obowiązku, nie oznaczało to całkowitego zakazu wykonywania badań. Pracodawca mógł nadal skierować pracownika na badania okresowe, jeżeli było to możliwe zarówno od strony medycznej, jak i organizacyjnej. W efekcie w czasie pandemii część badań profilaktycznych była wykonywana na zasadzie dobrowolności i dostępności placówek medycyny pracy[4].
Dlaczego obowiązek kierowania na badania okresowe został zawieszony?
Głównym powodem zawieszenia obowiązku kierowania pracowników na badania okresowe była potrzeba ograniczenia ryzyka rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2 oraz zamknięcia lub ograniczenia działania wielu placówek medycyny pracy. Organizacyjna trudność prowadzenia standardowej profilaktyki zdrowotnej, połączona z epidemiologicznymi ograniczeniami, wymusiła elastyczne podejście do wykonywania tych badań[2][4].
Przepisy pandemiczne zawarte w tzw. tarczy antykryzysowej czasowo wyłączyły niektóre obowiązki wynikające z Kodeksu pracy dotyczące badań profilaktycznych. W praktyce oznaczało to, że pracodawca nie musiał wysyłać pracowników na badania okresowe wyłącznie z powodu upływu terminu ważności poprzedniego orzeczenia lekarskiego[2][5].
Jak wyglądały zasady ważności orzeczeń lekarskich w czasie pandemii?
Dla orzeczeń lekarskich obowiązujących w dniu 7 marca 2020 r. i wygasających po tej dacie państwowe przepisy przewidziały automatyczne przedłużenie ich ważności na czas trwania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego. Przedłużenie to nie mogło jednak przekroczyć ustawowego okresu przejściowego po odwołaniu tych stanów[1][3][6].
Oznaczało to, że pracownik mógł być dopuszczony do wykonywania pracy nawet bez aktualnego orzeczenia lekarskiego, jeśli było ono formalnie przedłużone przepisami covidowymi. Po zakończeniu stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego konieczne było jednak uzupełnienie zaległych badań w określonym terminie[2][3][6].
Co było terminem na wykonanie zaległych badań po zakończeniu stanu epidemii?
Po odwołaniu stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego pracodawca oraz pracownicy byli zobowiązani do niezwłocznego wznowienia realizacji zawieszonych badań profilaktycznych i innych obowiązków wynikających z przepisów BHP. Przepisy określiły okres przejściowy na „nadrobienie” zaległości, który wynosił maksymalnie 180 dni od momentu odwołania stanu nadzwyczajnego[1][3][6].
W praktyce niektóre branżowe materiały wskazywały na krótszy, organizacyjny termin rzędu 60 dni. Mimo tego komunikaty rządowe i wskazania Państwowej Inspekcji Pracy podkreślały przede wszystkim 180-dniowy okres przejściowy. Na przykład po 1 lipca 2023 r. termin ten dawał końcową datę 28 grudnia 2023 r., do której pracownicy powinni mieć aktualne orzeczenia lekarskie na zasadach ogólnych[1][2][3][7][5][6][8].
Jakie zmiany w badaniach okresowych stały się trwałe po pandemii?
Pandemia COVID-19 zmusiła wiele przedsiębiorstw do elastyczniejszej organizacji profilaktyki zdrowotnej i medycyny pracy. Zawieszenie obowiązku prowadzenia badań profilaktycznych przyspieszyło myślenie o ich dostępności mimo ograniczeń sanitarnych i organizacyjnych. W konsekwencji po zakończeniu pandemii obowiązek kierowania na badania okresowe powrócił, lecz w wielu miejscach wdrażane są rozwiązania usprawniające ten proces i zwiększające elastyczność przeprowadzania profilaktyki zdrowotnej[2][4].
Zasadniczo badania okresowe powinny być wykonywane systematycznie, zgodnie z częstotliwością określoną przez lekarza medycyny pracy oraz przepisy BHP, przy czym nie rzadziej niż co 5 lat, w godzinach pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia za czas ich trwania[8].
Czy w trakcie pandemii obowiązywały inne wyłączenia dotyczące badań BHP?
Tak, przepisy pandemiczne obejmowały nie tylko badania okresowe, ale również wstępne i kontrolne badania profilaktyczne. Zawieszenie dotyczyło także części obowiązków związanych z BHP w szerokim zakresie, w tym obowiązków sanitarno-epidemiologicznych dla niektórych zawodów, np. w sektorze spożywczym, gdzie czasowo zniesiono obowiązek kierowania na okresowe badania sanitarno-epidemiologiczne[2][3][9].
Takie podejście miało ograniczyć nadmierne obciążenie systemu medycyny pracy pod względem diagnostycznym oraz logistycznym, a także zmniejszyć ryzyko zakażeń w zakładach pracy i placówkach medycznych[9].
Jakie znaczenie miało zawieszenie badań dla organizacji pracy i zatrudnienia?
Z punktu widzenia funkcjonowania przedsiębiorstw zawieszenie obowiązku wykonywania badań okresowych umożliwiło utrzymanie ciągłości zatrudnienia i minimalizację przestojów kadrowych, mimo potencjalnych luk w formalnym potwierdzeniu zdolności do pracy. Pracownicy mogli kontynuować pracę na podstawie przedłużonych orzeczeń, co ograniczało ryzyko gwałtownych braków kadrowych[2][3].
Po odwołaniu stanu epidemii konieczne było jednak nadrobienie zaległości, co wymagało sprawnej organizacji medycyny pracy i odejścia od elastyczności narzuconej przez sytuację pandemiczną. Zawieszenie obowiązków miało zatem charakter tymczasowy i wyjątkowy, a normalne procedury badań okresowych wróciły do powszechnego stosowania wraz z zakończeniem stanu zagrożenia[1][3][6].
Źródła informacji
- https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/pytania-i-odpowiedzi/ile-jest-czasu-na-wykonanie-badan-okresowych-gdy-orzeczenie-lekarskie-utracilo-waznosc-w-czasie-obowiazywania-stanu-epidemii-lub-stanu-zagrozenia-epidemicznego-covid-19?tmpl=pdf
- https://www.igwp.org.pl/badania-okresowe-wstepne-i-kontrolne-oraz-szkolenia-wstepne-bhp-w-czasie-pandemii/
- https://www.gov.pl/web/rodzina/przepisy-bhp-w-zwiazku-z-covid-19
- https://hrlaw.pl/artykuly/badania-okresowe-pracownikow-w-czasie-epidemii-zawieszony-obowiazek-czy-zakaz-ich-wykonywania
- https://tuzdrowie.pl/o-nas/aktualnosci/medycyna-pracy-a-pandemia-covid-19—ulatwienia-dla-pracodawcow
- https://szuszczynski.pl/badania-okresowe-a-pandemia-koronawirusa/
- https://www.tbf.pl/blog/bhp-badania-wstepne-i-okresowe-w-okresie-pandemii/
- https://www.sdworx.pl/pl-pl/blog/place-benefity/badania-okresowe-pracownikow
- https://www.gazetaprawna.pl/praca/artykuly/8353462,okresowe-badania-sanepid-sanitarno-epidemiologiczne-bhp.html
BiznesowyEkspert.pl to portal tworzony przez zespół doświadczonych redaktorów, analityków i praktyków biznesu, prawa, finansów oraz HR. Naszą misją jest dostarczanie rzetelnych analiz, praktycznych porad i inspirujących opinii, które wspierają rozwój zawodowy zarówno przedsiębiorców, jak i osób rozpoczynających karierę. Łączymy wiedzę z doświadczeniem, by pomagać w podejmowaniu świadomych decyzji i budować sukces na solidnych fundamentach.